نقطه‌ى اصلى شهر واقع بوده‌اند . فاصله‌ى بين اين مساجد به حدى است كه مىتوان نتيجه‌گيرى كرد كه اين شهر بسيار بزرگ بوده است اما اينك از آن فقط سه خانه‌ى مسكونى باقى مانده است كه يكى از آنها چاپارخانه است . تبريز كه تصور مىكنند اكباتان باستان باشد ( گرچه بعضى از مورخين همدان را اكباتان « 3 » مىدانند ) ، از آن‌جا كه ميدانش به تنهايى مىتوانست بيش از سى هزار مرد جنگى را دربر گيرد به عنوان يكى از بزرگترين شهرهاى مشرق‌زمين شهرت داشت . اين شهر مانند ديگر شهرها علاوه بر حوادث مذكور ، قربانى بلاياى ديگرى نيز شد به طورى كه در مدت‌زمان كوتاهى به شهر متوسطى تبديل گرديد . اين ميدان عظيم امروز به طور تقريب محدوده‌ى كنونى شهر را دربر مىگيرد . بقاياى خرابه‌هاى حصارهاى سابق در هرسمتى به فاصله‌ى دو ، سه و حتى چهار ميلى محدوده‌ى كنونى قابل رويت مىباشد ، حصارهاى سمت شمال كه بر روى دامنه‌ى تپه بنا شده ، بهتر از حصارهاى جلگه محفوظ مانده است . در جلگه ، خيش كشاورزان در نقاط بسيارى آنها را با خاك يكسان كرده است . هنگامى كه تركها كه ساليان درازى در اين شهر سكونت داشتند از ايران رانده شدند ، تمام افراد خانواده‌هايشان هم پا به فرار گذاردند . تبريز چندين بار دست‌به‌دست گشته ، ولى هميشه به سختى از آن دفاع شده ، شاهد قتل‌عامهاى وحشتناكى هم بوده است « 4 » . گويى تمام اين عوامل

--> ايران بوده ، لذا مىبايستى يكى از زيباترين بناهاى اين كشور بوده باشد . اين مسجد هنوز هم خيلى خوب حفظ شده ، با مختصر مرمتى مىتوان آن را دوباره به صورت اوليه درآورد ولى افسوس كه ايرانيها به تعمير آثار باستانى آشنايى ندارند . ( 3 ) - پژوهشهاى عالمانه‌ى خاورشناسان معاصر شكى باقى نگذاشته است كه همدان پايتخت پرشكوه مدى بوده است . ( 4 ) - به هنگام آخرين حمله‌ى تركها به تبريز كه در سال 1725 صورت گرفت ايرانيها تمام كوچه را سنگربندى نموده ، ديوار خانه‌ها و مساجد را كنگره‌كنگره كرده بودند و با چنان خشم و عنادى مىجنگيدند كه محاصره‌كنندگان ناچار شدند چند خانه و مسجد را كه در برابر آتش توپخانه مقاومت مىكردند بااستفاده از مين منفجر كنند . در مدت شش شبانه‌روز كه قتل‌عام ادامه داشت ، قريب دويست هزار نفر -